Interview met Alexander Kolov, auteur van Eigen en anders / Bulgarije: tussen twee werelden
Met de verschijning van de Bulgaarse uitgave van zijn boek Eigen en anders, oorspronkelijk in het Frans gepubliceerd als Bulgarije tussen twee werelden (Bulgarije: tussen twee werelden), staat Alexandre Kolov stil bij zijn band met Bulgarije, de veranderingen die het land de afgelopen twee decennia heeft doorgemaakt en de uitdagingen die de toekomst van Bulgarije zouden kunnen bepalen.
Alexandre, geboren en getogen in Frankrijk maar van Bulgaarse afkomst, leerde Bulgarije eerst als buitenstaander kennen, voordat hij geleidelijk aan zelf deel ging uitmaken van het land. In zijn boek gaat hij in op de Bulgaarse identiteit, instellingen, vertrouwen, economische ontwikkeling, geopolitiek, kunstmatige intelligentie en het potentieel van het land op de lange termijn.
In dit interview legt hij uit waarom hij denkt dat Bulgarije een van de aantrekkelijkste en welvarendste landen van de Balkan kan worden.
Waarom heb je besloten een boek over Bulgarije te schrijven?
Ik was al een tijdje aan het nadenken over hoe ik mijn visie op Bulgarije op een zinvolle manier zou kunnen delen. Het idee om een boek te schrijven kwam uiteindelijk heel vanzelf.
Digitale media zijn uitstekend geschikt om ideeën snel te verspreiden, maar als je een boodschap wilt achterlaten die de tand des tijds doorstaat, ben ik nog steeds van mening dat een boek iets unieks heeft.
Een boek geeft ideeën een meer blijvende vorm. Het dwingt je bovendien om veel dieper in te gaan dan bij een bericht op sociale media, een video of een reactie op actuele gebeurtenissen.
Ik wilde even afstand nemen, de zaken in het juiste perspectief plaatsen en een bredere beschouwing geven over een land waaraan ik zeer gehecht ben geraakt.
Je bent Frans-Bulgaars, maar je bent niet in Bulgarije opgegroeid. Hoe heeft dat je kijk op het land beïnvloed?
Ik ben pas vrij laat officieel Bulgaar geworden, toen ik bijna 30 was, en dat kwam grotendeels door de omstandigheden. Ik heb een Bulgaarse achternaam, maar ik ben in Frankrijk geboren. Mijn vader is ook in Frankrijk geboren; zijn vader was een Bulgaarse immigrant en zijn moeder een Italiaanse immigrant.
Het was dus helemaal niet vanzelfsprekend dat Bulgarije uiteindelijk zo’n belangrijke rol in mijn leven zou gaan spelen. Het leven heeft me hier gewoon gebracht.
Toen ik Bulgarije voor het eerst echt leerde kennen, ontdekte ik het zoals men een vreemd land ontdekt. Ik sprak geen Bulgaars, ik wist heel weinig over de moderne geschiedenis van het land en ik was vrijwel niet op de hoogte van de culturele gebruiken.
Na verloop van tijd kwam ik hier regelmatig terug. Ik heb hier in verschillende periodes van mijn leven gewoond. Ik heb hier gewerkt. Uiteindelijk ben ik ook Bulgaars staatsburger geworden. Maar zelfs vandaag de dag blijft een deel van mij een buitenstaander, omdat ik hier niet ben opgegroeid en nog steeds niet alle culturele codes beheers. Dat is precies wat ik zo interessant vind aan mijn positie. Ik sta tegelijkertijd zowel binnen als buiten.
Ik sta dichtbij genoeg om veel dingen te begrijpen en te voelen, maar ver genoeg om soms met enige afstand naar Bulgarije te kijken.
De Bulgaarse titel van je boek is Eigen en anders. Wat betekent dat?
Een ruwe vertaling zou zijn: “een van ons, maar toch anders” of “erbij horend, maar toch anders”.
Die titel is duidelijk op mij van toepassing.
Ik ben Bulgaar, maar op een bijzondere manier. Ik hoor bij het land, maar bewaar tegelijkertijd een zekere culturele afstand. Maar ik denk ook dat de titel van toepassing is op Bulgarije zelf. Bulgarije is door en door Europees, maar is ook gevormd door andere culturele en historische invloeden.
Het hoort volledig bij Europa, zonder een kopie te zijn van de West-Europese samenlevingen.
Dat onderscheidende karakter is naar mijn mening een van de sterke punten van Bulgarije.
Je hebt Bulgarije voor het eerst ontdekt in het begin van de jaren 2000. Wat is er sindsdien het meest veranderd?
Heel veel.
De meest zichtbare verandering betreft uiteraard de infrastructuur. Bulgarije heeft een aanzienlijke modernisering doorgemaakt, hoewel er nog werk aan de winkel is. Ook de levensstandaard is aanzienlijk verbeterd.
Toen ik in 2003 voor het eerst hier aankwam, reden er nog volop oude Lada’s, Moskvitsj’s, Trabants en Skoda’s door de straten. Tegenwoordig zijn ze grotendeels vervangen door recentere Duitse auto’s en dezelfde voertuigen die je in andere Europese hoofdsteden ziet.
Maar de veranderingen zijn niet alleen van materiële aard.
Ook de mentaliteit is veranderd. De Bulgaren zijn in hun gewoonten, consumptiepatronen, beroepsverwachtingen en vaak ook in hun manier van denken veel meer verwesterd geraakt. De jongere generaties zijn opgegroeid in een omgeving die totaal anders is dan die van hun ouders.
Een andere ingrijpende verandering is het niveau van het Engels. In 2003 kon het in alledaagse situaties nogal lastig zijn om je in het Engels verstaanbaar te maken. Tegenwoordig spreekt een groot deel van de bevolking, met name jongere Bulgaren en Bulgaren die in de stad wonen, heel goed Engels.
In de afgelopen twintig jaar is Bulgarije een stuk dichter bij de rest van Europa gekomen.
Toch stelt u dat Bulgarije veel sterke punten heeft, maar moeite heeft om die om te zetten in een gezamenlijke koers. Waarom?
Dit is natuurlijk slechts mijn interpretatie, maar ik ben van mening dat de geschiedenis van Bulgarije, en met name de communistische periode, een grote invloed heeft gehad op de relaties tussen mensen, het vertrouwen en het collectieve handelen.
Soms bestaat de neiging om de ander eerder als een potentiële concurrent te zien dan als een potentiële partner.
Het lijkt wel alsof elke economische of sociale relatie een nulsomspel moet zijn: als de ene wint, moet de andere wel verliezen.
Dit kan leiden tot een situatie die vergelijkbaar is met de logica van het gevangenen dilemma uit de speltheorie.
Iedereen wantrouwt de ander, gaat ervan uit dat de tegenpartij op den duur misbruik zou kunnen proberen te maken van de situatie, en kiest daarom voor een defensieve strategie.
Het probleem is dat beide partijen, in hun poging om niet de verliezer te zijn, uiteindelijk misschien kiezen voor een uitkomst die voor iedereen slechter is.
Op nationaal niveau kan de opeenstapeling van miljoenen individuele verdedigingsstrategieën leiden tot een slecht collectief resultaat.
Daarom is vertrouwen naar mijn mening een van de belangrijkste uitdagingen voor Bulgarije op de lange termijn.
Wat zijn op dit moment de drie belangrijkste prioriteiten voor Bulgarije?
Ten eerste: het herstel van een gevoel van gezamenlijke doelgerichtheid. Voor een relatief klein land is dit van essentieel belang. Het is buitengewoon moeilijk om invloedrijk en welvarend te worden als iedereen alleen maar op eigen houtje handelt. Een land moet in staat zijn om particuliere belangen af te stemmen op een beperkt aantal gezamenlijke nationale prioriteiten.
Het tweede punt betreft de gezondheidszorg. Bulgarije hanteert momenteel een enigszins onduidelijke combinatie van openbare en particuliere gezondheidszorg. Dit model moet samenhangender en efficiënter worden. Naar mijn mening mag toegang tot hoogwaardige gezondheidszorg nooit in de eerste plaats afhangen van inkomen of persoonlijke connecties.
De derde prioriteit is kunstmatige intelligentie. Ik ben van mening dat Bulgarije fors moet investeren in AI, omdat dit een van de bepalende technologieën van de komende vijftig jaar zal zijn.
Kunstmatige intelligentie kan vooral voor kleinere landen van groot belang zijn, omdat het de verhouding tussen omvang en macht verandert.
In het verleden hing economische en geopolitieke macht sterk af van schaalgrootte: bevolkingsaantal, marktomvang, industriële capaciteit en militaire capaciteit.
AI zou deze verhouding gedeeltelijk kunnen veranderen.
Hierdoor kan een relatief klein aantal hoogopgeleide mensen hun productiviteit, kennis en probleemoplossend vermogen aanzienlijk vergroten.
Bulgarije heeft een rijke traditie op het gebied van wiskunde, natuurwetenschappen en technisch onderwijs.
Als het dit menselijk kapitaal kan combineren met AI-tools, zou het zeer concurrerend kunnen worden in sectoren die voorheen bijna uitsluitend werden gedomineerd door grote landen zoals de Verenigde Staten, China of Rusland.
Waarom denk je dat Bulgarije een strategische ligging heeft?
Omdat Bulgarije op het kruispunt van verschillende culturele en geopolitieke werelden ligt.
Het maakt deel uit van de Europese Unie en de westerse politieke ruimte, maar onderhoudt tegelijkertijd historische, culturele en menselijke banden met de Balkan, de Slavische wereld en regio’s verder naar het oosten.
Het vermogen om verschillende werelden te begrijpen, kan een voordeel zijn. Bulgarije heeft ook een zeer grote diaspora.
Bulgaren wonen en werken in heel Europa en over de hele wereld.
Als het land dit netwerk beter zou weten in te zetten, zou de Bulgaarse diaspora een krachtige bron van invloed, kennisoverdracht, investeringen en internationale zichtbaarheid kunnen worden.
Sommige kritiekpunten in het boek zullen in Bulgarije wellicht niet goed worden ontvangen. Maakt u zich daar zorgen over?
Waarschijnlijk wel, en dat is volkomen normaal.
Ik wilde geen geromantiseerd beeld van Bulgarije schetsen.
Mijn doel was om de dingen te beschrijven zoals ik ze waarneem.
Maar één ding is essentieel: ik beweer niet dat ik de waarheid in pacht heb. Het boek geeft mijn visie weer.
Andere mensen kunnen naar precies dezelfde feiten kijken en toch tot verschillende conclusies komen. Dat hoort nu eenmaal bij elk gezond debat.
Ik denk ook niet dat ik opzettelijk iets beledigends heb geschreven.
Net als elk ander land heeft Bulgarije zijn sterke en zwakke punten.
Erop wijzen is geen moreel oordeel.
Ik heb geen bijzondere bevoegdheid om de Bulgaren voor te schrijven hoe ze zouden moeten zijn.
Ik deel gewoon een visie die is gebaseerd op mijn eigen ervaringen.
Welke eigenschappen onderschatten Bulgaren bij zichzelf?
Ik denk dat Bulgaren hun collectieve potentieel onderschatten.
Bulgarije heeft van oudsher mensen voortgebracht met een gedegen opleiding in wiskunde, natuurwetenschappen en technische vakgebieden, maar ook in de geesteswetenschappen.
Ik ben van mening dat deze combinatie in het tijdperk van kunstmatige intelligentie steeds belangrijker zal worden.
AI zal bepaalde vaardigheden niet zomaar vervangen.
Het zal de capaciteiten van mensen die kunnen nadenken, complexiteit begrijpen, creatief zijn en verschillende kennisgebieden met elkaar kunnen verbinden, aanzienlijk vergroten.
De grondstof is al beschikbaar.
Wat er naar mijn mening ontbreekt, is een visie die door iedereen voldoende wordt gedeeld en die getalenteerde mensen aanmoedigt om met elkaar samen te werken in plaats van tegen elkaar.
Hoe zou Bulgarije er in 2040 uit kunnen zien als het land erin slaagt zich te transformeren?
Ik stel me een land voor dat een leidende rol heeft verworven in een klein aantal zorgvuldig gekozen sectoren en daardoor zijn burgers een comfortabel inkomen en een uitzonderlijke levenskwaliteit kan bieden.
Een modern land dat volledig is geïntegreerd in de wereldeconomie, maar tegelijkertijd zijn tradities, cultuur en identiteit in stand houdt.
Ik stel me ook Bulgaarse steden en dorpen voor die door de energietransitie een nieuwe vorm hebben gekregen, met groenere openbare ruimtes, gerenoveerde gebouwen, schoner vervoer en een veel harmonieuzere stedelijke omgeving.
Bulgarije beschikt al over veel van de ingrediënten die nodig zijn voor een zeer hoge levenskwaliteit: bergen, de Zwarte Zee, een afwisselend klimaat, lekker eten, gevarieerde landschappen en steden die nog steeds een relatief menselijke schaal hebben.
Als Bulgarije deze voordelen kan combineren met economische welvaart, moderne infrastructuur, doeltreffende instellingen en meer maatschappelijk vertrouwen, zou het een land kunnen worden waar veel Europeanen graag zouden willen wonen.
In zekere zin zou het een soort “Zwitserland van de Balkan” kunnen worden — maar dan op zijn eigen, kenmerkende manier.
Wat zou je willen dat de Bulgaarse lezers denken als ze het boek uit hebben?
Ik zou graag willen dat ze het gevoel hebben dat ze in een land wonen met een enorm potentieel.
En, wat nog belangrijker is, dat dit potentieel niet van tevoren vastligt.
Bulgarije kan erin slagen om dit te veranderen, of het kan daar niet in slagen.
Maar uiteindelijk zal dat in de eerste plaats afhangen van de Bulgaren zelf.
Ik zou graag willen dat de lezers het boek sluiten met meer zin om in actie te komen dan redenen om te klagen.
Tot slot, voel je je vandaag meer Frans of meer Bulgaars?
Om heel eerlijk te zijn: ik voel me in wezen Europeaan.
Ik woonde in de Verenigde Staten, een land dat ik al lang had geïdealiseerd en waar ik ooit ervan droomde mijn leven op te bouwen.
Paradoxaal genoeg realiseerde ik me juist toen ik daar woonde hoe Europees ik eigenlijk was.
Ik houd van Europa, van de diversiteit, de culturen, de talen en de verschillen.
Ik heb de Franse en de Bulgaarse nationaliteit, maar via mijn grootmoeder heb ik ook Italiaanse roots.
Ik ben getrouwd met een Franse vrouw wier vader Pools is.
Ons gezin is dus, op zijn eigen bescheiden manier, een vrij goede afspiegeling van Europa.
Ik hecht veel waarde aan de mogelijkheid om vrij door de Europese Unie te reizen, te werken en te wonen.
Dat gezegd hebbende, blijft mijn primaire cultuur onmiskenbaar Frans.
Frans is mijn moedertaal en de taal waarin ik het meest natuurlijk denk.
De meeste van mijn literaire, politieke en filosofische verwijzingen zijn Frans.
Frankrijk is ook het land dat ik het beste begrijp.
Maar het zou niet helemaal juist zijn om te zeggen dat ik alleen Frans ben.
Door mijn levensloop heb ik in contact kunnen komen met verschillende culturen en, bewust of onbewust, heeft elk daarvan iets bijgedragen aan mijn manier van denken.
Misschien is dat uiteindelijk wel wat het betekent om Europeaan te zijn.
Over het boek
Eigen en anders is de Bulgaarse uitgave van het essay van Alexandre Kolov Bulgarije tussen twee werelden (Bulgarije: tussen twee werelden).
Het boek belicht Bulgarije vanuit een Frans-Bulgaars perspectief en combineert persoonlijke ervaringen met beschouwingen over de Bulgaarse samenleving, geschiedenis, instellingen, economische ontwikkeling, gezondheidszorg, onderwijs, demografische uitdagingen, kunstmatige intelligentie, nationale identiteit, de diaspora, soevereiniteit en de toekomst van Bulgarije binnen Europa.
Het stelt een centrale vraag: Hoe kan Bulgarije zijn bestaande sterke punten omzetten in een samenhangend nationaal traject voor de lange termijn?
Om het boek te kopen:
