Baldwin van Vlaanderen, die meer dan acht eeuwen geleden in Valenciennes werd geboren en in Tarnovo gevangen werd gehouden, vormt een onverwachte historische band tussen Frankrijk en Bulgarije. Zou deze gedeelde geschiedenis de basis kunnen vormen voor een moderne vriendschap tussen de twee steden?
Op het eerste gezicht lijkt er weinig verband te bestaan tussen Valenciennes, in Noord-Frankrijk, en Veliko Tarnovo, de middeleeuwse hoofdstad van Bulgarije.
Er liggen bijna 2.000 kilometer tussen hen in.
De ene ligt in een regio die sterk is gevormd door de steenkoolwinning, de staalproductie en de industriële revoluties in Europa. De andere torent uit boven de kronkelende rivier de Yantra en blijft een van de krachtigste symbolen van de middeleeuwse Bulgaarse staat.
En toch is er één man die de geschiedenis van deze twee steden al meer dan 800 jaar met elkaar verbindt:
Baldwin van Vlaanderen en Henegouwen.
Hij is geboren in Valenciennes.
Hij stierf als gevangene in Tarnovo.
Vandaag de dag zou deze bijzondere historische band de basis kunnen vormen voor een zinvolle jumelage tussen Veliko Tarnovo en Valenciennes.
Van Valenciennes naar Tarnovo: het buitengewone leven van Baldwin
Baldwin werd in 1171 in Valenciennes geboren.
Later werd hij Boudewijn IX, graaf van Vlaanderen, en Boudewijn VI, graaf van Henegouwen.
Zijn lot zou hem echter ver buiten de grenzen van het middeleeuwse Frankrijk en de Lage Landen brengen.
Baldwin nam deel aan de Vierde Kruistocht, die uiteindelijk leidde tot de verovering van Constantinopel door de kruisvaarders in 1204.
Na de oprichting van het Latijnse Rijk van Constantinopel werd Boudewijn tot eerste keizer gekozen en gekroond tot Boudewijn I, Latijnse keizer van Constantinopel.
Zijn heerschappij zou opmerkelijk kort zijn.
Op 14 april 1205 stonden de troepen van het Latijnse Rijk tegenover het leger van de Bulgaarse tsaar Kaloyan in de Slag bij Adrianopel, nabij het huidige Edirne in Turkije.
De veldslag eindigde in een grote Bulgaarse overwinning.
Baldwin werd gevangengenomen.
De keizer werd als gevangene naar Tarnovo — het huidige Veliko Tarnovo — gebracht, destijds de hoofdstad van het Tweede Bulgaarse Rijk.
Hij stierf in gevangenschap, waarschijnlijk in 1205 of 1206.
De precieze omstandigheden rond zijn dood blijven onduidelijk, en middeleeuwse kronieken geven verschillende versies van wat er gebeurd is.
Zeker is dat Baldwin, geboren in Valenciennes, door tsaar Kaloyan gevangengenomen werd en naar Tarnovo werd gebracht, waar hij het leven liet.
De Baldwin-toren: een stukje geschiedenis van Valenciennes in het hart van Bulgarije
Meer dan acht eeuwen later leeft de herinnering aan Baldwin nog steeds voort in Veliko Tarnovo.
Op het fort Tsarevets, de indrukwekkende middeleeuwse vesting die uitkijkt over de stad, staat een monument dat bekendstaat als de Toren van Baldwin — in het Bulgaars: Балдуиновата кула.
Volgens de overlevering werd Baldwin daar opgesloten nadat hij gevangen was genomen.
Of de huidige toren precies op de plek staat waar de keizer gevangen werd gehouden, is minder belangrijk dan wat hij vandaag de dag symboliseert.
Een man die bijna 2.000 kilometer verderop in Valenciennes is geboren, is een vast onderdeel geworden van het historische landschap van Veliko Tarnovo.
Elk jaar komen duizenden Bulgaren en buitenlandse bezoekers langs de Baldwin-toren.
Maar hoeveel mensen in Valenciennes weten dat de naam van hun middeleeuwse graaf nog steeds te vinden is op een van de beroemdste historische bezienswaardigheden van Bulgarije?
En hoeveel mensen in Veliko Tarnovo beseffen dat Baldwin afkomstig was uit een Franse stad die vandaag de dag nog steeds bestaat en een logische partner voor hun eigen stad zou kunnen worden?
Juist hier kan geschiedenis meer worden dan alleen geschiedenis.
Een persoonlijk voorbeeld: Pontcharra en Rovasenda
Het idee om een historische figuur te gebruiken om een band tussen twee Europese steden tot stand te brengen, is niet louter theoretisch.
Ik ben opgegroeid in Pontcharra, een klein stadje in de Franse Alpen.
Pontcharra was de geboorteplaats van Pierre Terrail, beter bekend als de Chevalier Bayard, een van de beroemdste Franse ridders uit de renaissance.
Bayard stierf in 1524 in Italië, tijdens de Italiaanse Oorlogen, niet ver van Rovasenda in Piemonte.
Eeuwen later heeft deze gezamenlijke geschiedenis ertoe bijgedragen dat de twee steden dichter tot elkaar zijn gekomen.
Pontcharra en Rovasenda werden in 1973 officieel zustersteden.
Meer dan vijftig jaar later bestaat het partnerschap nog steeds.
In de loop van de afgelopen decennia hebben Franse en Italiaanse scholieren elkaar in elkaars steden bezocht. Verenigingen, sportclubs en gezinnen hebben elkaar leren kennen. Er zijn culturele evenementen georganiseerd en er zijn persoonlijke vriendschappen ontstaan.
Wat begon met het verhaal van een ridder die vijf eeuwen geleden leefde, groeide uit tot iets heel eigentijds:
Europeanen die andere Europeanen ontmoeten.
Hetzelfde zou kunnen gebeuren tussen Valenciennes en Veliko Tarnovo.
Vier redenen waarom een partnerschap tussen Veliko Tarnovo en Valenciennes zinvol zou zijn
1. De middeleeuwse geschiedenis omzetten in levendige Europese geschiedenis
Het eerste voordeel zou natuurlijk van historische en culturele aard zijn.
Valenciennes zou Baldwin opnieuw kunnen ontdekken als een belangrijke figuur uit zijn middeleeuwse verleden, terwijl Veliko Tarnovo de Toren van Baldwin in een bredere Europese historische context zou kunnen plaatsen.
Musea, scholen, universiteiten en lokale archieven zouden kunnen samenwerken aan tentoonstellingen, conferenties en educatieve projecten.
Leerlingen zouden dezelfde gebeurtenissen vanuit twee perspectieven kunnen bekijken.
Voor de mensen in Noord-Frankrijk zou het verhaal beginnen met een graaf die in Valenciennes werd geboren en in Constantinopel keizer werd.
Voor de Bulgaren zou het beginnen met de overwinning van tsaar Kaloyan op het Latijnse Rijk bij Adrianopel.
Dit zijn geen identieke historische verslagen.
En dat is nu juist wat het project zo interessant maakt.
Het is niet de bedoeling om het verleden te herschrijven of te doen alsof de middeleeuwse Fransen en Bulgaren bondgenoten waren.
Integendeel.
Een oud conflict zou het uitgangspunt kunnen vormen voor moderne samenwerking.
Dat is, in veel opzichten, waar Europese verzoening om draait.
2. Het tot stand brengen van echte uitwisselingen tussen jonge Fransen en Bulgaren
Een jumelageovereenkomst zou weinig waarde hebben als deze alleen zou bestaan uit officiële ceremonies en foto’s van gemeentelijke delegaties.
Het eigenlijke doel ervan zou moeten zijn om contacten tussen mensen tot stand te brengen — met name tussen jongeren.
Scholen in Valenciennes zouden samenwerkingsverbanden kunnen aangaan met scholen in Veliko Tarnovo.
In het begin zou het om eenvoudige projecten kunnen gaan:
videogesprekken tussen klassen, gezamenlijke geschiedenisprojecten, taaluitwisselingen en briefwisseling tussen leerlingen.
Later zouden deze contacten kunnen uitmonden in schooluitstapjes.
Stel je eens voor dat Franse kinderen in Tsarevets aankomen en naast de Baldwin-toren staan, terwijl ze ontdekken dat de man die daar gevangen zat, in hun eigen geboortestad is geboren.
Bulgaarse scholieren die in de tegenovergestelde richting zouden reizen, zouden Valenciennes, in Noord-Frankrijk, ontdekken – een Europese regio die heel anders is dan het beeld dat in het buitenland doorgaans van Frankrijk wordt geschetst.
Het partnerschap zou zich op termijn ook kunnen uitbreiden naar het hoger onderwijs.
In Veliko Tarnovo bevinden zich De St. Cyril en St. Methodius-universiteit van Veliko Tarnovo, terwijl Valenciennes over een eigen universiteit en een eigen ecosysteem voor hoger onderwijs beschikt.
Studentenuitwisselingen, Erasmus-projecten en academische samenwerking zouden daarom een nieuwe dimensie aan de relatie kunnen geven.
3. Fransen en Bulgaren helpen om minder bekende delen van Europa te ontdekken
Frankrijk en Bulgarije maken deel uit van dezelfde Europese Unie.
Toch is de kennis over elkaars bevolkingsgroepen nog steeds verrassend beperkt.
Voor veel Fransen blijft Bulgarije een van de minst bekende landen van Europa.
Veliko Tarnovo zou een uitstekende uitvalsbasis zijn om de streek te verkennen.
Bezoekers zouden Tsarevets, de Yantra-vallei, kloosters, dorpjes, Balkanlandschappen, de Bulgaarse keuken en de geschiedenis van het Tweede Bulgaarse Rijk kunnen ontdekken.
Ze zouden een Bulgarije ontdekken dat heel anders is dan de stereotypen die in West-Europa nog steeds bestaan.
De reis in de tegenovergestelde richting zou net zo interessant zijn.
Bulgaarse bezoekers konden een kant van Frankrijk ontdekken die in het buitenland zelden te zien is.
Niet Parijs.
Niet de Franse Rivièra.
Maar het industriële en culturele erfgoed van Noord-Frankrijk.
Ze zouden een bezoek kunnen brengen aan Valenciennes, Lille, het voormalige mijnbouwgebied, historische industriële locaties en een regio waarvan de ontwikkeling een belangrijke rol heeft gespeeld in de Europese industriële geschiedenis.
De twee steden zouden daarom als toegangspoorten tot hun bredere regio’s kunnen fungeren.
Veliko Tarnovo zou Franse bezoekers kennis kunnen laten maken met Midden- en Noord-Bulgarije.
Valenciennes zou Bulgaarse bezoekers kennis kunnen laten maken met de regio Hauts-de-France en het aangrenzende België.
Toeristenbureaus, culturele organisaties en lokale bedrijven zouden allemaal kunnen profiteren van deze nieuwe contacten.
4. Twee regio’s met elkaar verbinden met het oog op de economie van morgen
De economische dimensie zou uiteindelijk wel eens een van de interessantste aspecten van het partnerschap kunnen worden.
Valenciennes maakt deel uit van een gebied dat sterk door de industrialisatie is gevormd.
De steenkoolwinning, de staalproductie, de metallurgie en de industrie hebben Noord-Frankrijk in de 19e en 20e eeuw ingrijpend veranderd.
Tot op de dag van vandaag is de regio Valenciennes een belangrijk industrieel centrum, met name op het gebied van de de auto- en spoorwegsector.
Tegelijkertijd probeert de regio Hauts-de-France haar economisch model te vernieuwen door middel van Rev3 — de strategie voor de derde industriële revolutie.
Het doel is om het bedrijfsleven, de energietransitie, innovatie, digitale technologieën en nieuwe modellen voor duurzame ontwikkeling met elkaar te verbinden.
Veliko Tarnovo bevindt zich in heel andere omstandigheden, maar denkt ook na over zijn economische toekomst.
De stad en de omliggende regio streven ernaar investeringen aan te trekken, activiteiten met een hogere toegevoegde waarde te ontwikkelen en kansen te creëren waarmee jongeren in de regio kunnen worden gehouden.
Dit zou een vruchtbare basis voor samenwerking kunnen vormen.
Zakelijke delegaties, universiteiten, technische hogescholen, start-ups en gemeentelijke afdelingen voor economische ontwikkeling zouden elkaar kunnen ontmoeten.
Projecten zouden zich kunnen richten op onderwerpen zoals:
industriële transitie, duurzame mobiliteit, energie-efficiëntie, toeristische technologieën, slimme steden, ondernemerschap en Europese financiering.
Een jumelage die voortkomt uit de middeleeuwse geschiedenis zou daarom een platform kunnen vormen voor discussies over De economische toekomst van Europa.
Meer dan zomaar weer een ceremoniële jumelageovereenkomst
In Europa bestaan er al duizenden jumelageovereenkomsten tussen steden.
Sommigen blijven buitengewoon actief.
Andere zijn geleidelijk aan verworden tot een gedenkplaat bij de ingang van een stad en een officiële delegatie die om de paar jaar langskomt.
Een partnerschap tussen Veliko Tarnovo en Valenciennes zou het eerste model als doel moeten hebben.
Het moet worden opgezet rond concrete projecten.
Elk jaar konden leerlingen uit Valenciennes een bezoek brengen aan Bulgarije.
Elk jaar konden jonge Bulgaren Noord-Frankrijk ontdekken.
Historici zouden kunnen samenwerken.
Universiteiten zouden kunnen samenwerken.
Kunstenaars konden deelnemen aan festivals in de partnerstad.
Ondernemers zouden elkaar kunnen ontmoeten.
Toeristische organisaties zouden beide bestemmingen kunnen promoten.
Gezinnen zouden bij elkaar op logeer kunnen gaan.
Na verloop van tijd zouden persoonlijke relaties de plaats innemen van institutionele relaties.
Dat is precies wat er tussen Pontcharra en Rovasenda is gebeurd.
Meer dan vijftig jaar na het sluiten van hun jumelageovereenkomst zorgt de historische band rond de Chevalier Bayard nog steeds voor ontmoetingen tussen Franse en Italiaanse burgers.
Er is geen reden waarom Baldwin niet een soortgelijke rol zou kunnen vervullen tussen Frankrijk en Bulgarije.
Van de Baldwin-toren naar een nieuwe Frans-Bulgaarse vriendschap
De geschiedenis slaat soms onverwachte bruggen tussen plaatsen.
In dit geval bestaat de brug al.
Baldwin werd in 1171 in Valenciennes geboren.
Hij werd in 1205 gevangengenomen door de Bulgaarse tsaar Kaloyan.
Hij stierf als gevangene in Tarnovo.
Meer dan acht eeuwen later wordt zijn naam nog steeds in verband gebracht met een van de meest herkenbare monumenten van Veliko Tarnovo.
De historische band is dus al aanwezig.
Nu moeten we het nog omzetten in iets dat voor het heden van nut is.
Een samenwerking tussen Veliko Tarnovo en Valenciennes zou ervoor zorgen dat twee relatief onbekende Europese regio’s elkaar zouden leren kennen.
Het zou Franse kinderen kennis laten maken met Bulgarije en Bulgaarse kinderen met Noord-Frankrijk.
Het zou scholen, universiteiten, historici, kunstenaars, bedrijven en gezinnen bij elkaar kunnen brengen.
En het zou de herinnering aan een middeleeuwse oorlog kunnen omvormen tot iets veel positievers.
Meer dan 800 jaar nadat Baldwin vanuit West-Europa naar de Balkan reisde, zou zijn verhaal misschien eindelijk Valenciennes en Veliko Tarnovo dichter bij elkaar kunnen brengen — ditmaal in vriendschap.
